واژه‌نامه : فرهنگ لغات و اصطلاحات حاصلخیزی خاک و تغذیه گیاه (قسمت 2)

بازده اقتصادي (Economic Return): بازده اقتصادي عبارت است از ارزش افزوده ناشي از عملكرد اضافي تقسيم بر هزينه كود مصرفي.

به طور مثال در آزمايشي در مزارع گندم در سطح كشور ضمن تعيين كارايي كودهاي نيتروژنه، بازده اقتصادي آنها يك بار بر مبناي قيمت جهاني كودها و يك بار بر مبناي قيمت‌هاي يارانه‌اي (جدول زیر) محاسبه گرديد. تحت شرايط غيريارانه‌اي، در حالي كه با مصرف اوره سه بار تقسيط، بازده اقتصادي 3/3 بود، اين ارقام در شرايطي كه 3/1 اوره مصرفي (پايه) از SCU استفاده شده بود برابر 1/3 و چنانچه 3/1 اوره مصرفي (پايه) از كود كامل ماكرو تأمين مي‌شد، بازده اقتصادي 2/3 و با مصرف كل نياز نيتروژني از منبع SCU 67/1 و در تيمار پنجم (حذف اوره پايه) به 51/3 رسيد. هنگامي كه بازده اقتصادي با شرايط يارانه‌اي محاسبه گرديد، نسبت فايده به هزينه به بيش از 5 برابر (به ترتيب 19، 2/18، 14، 06/10 و 34/19) افزايش يافت. در نتيجه از نظر اقتصادي تيمار دوم (حذف اوره پايه و دو تقسيط اوره) نسبت به ساير تيمارها برتري دارد. دفتر آمار و فن‌آوري اطلاعات در گزارش سال 1383 خود بيان نمود ميانگين هزينه توليد يك هكتار گندم آبي با عملكرد 3254 كيلوگرم در هكتار در سال 1381 برابر 000،520،2 ريال بود. اين مقدار توسط كود مصرفي در هر هكتار براي مزارع گندم آبي را 355 كيلوگرم در هكتار اعلام نمود. اگر قيمت متوسط كودهاي يارانه‌اي از قرار كيلوگرمي 400 ريال باشد، تحت چنين شرايطي هزينه تأمين كود 6/5 درصد از كل هزينه‌هاي اوليه براي توليد 2/3 تن گندم در هر هكتار را تشكيل خواهد داد ولي اگر يارانه كودها حذف گردد و كشاورزان كودهاي خود را به قيمت جهاني حدود 200 دلار خريداري نمايند، 26 درصد هزينه‌هاي توليد را كود تشكيل خواهد داد. بديهي است تحت چنين شرايطي هزينه‌هاي تمام شده براي هر هكتار بجاي 5/2 ميليون ريال بالغ بر 3 ميليون ريال خواهد شد.

محاسبه بازده اقتصادي بر مبناي قيمت‌هاي يارانه‌اي كودها و گندم

·     باروري خاك (Soil Productivity): چنانچه خصوصيات فيزيكوشيميايي و بيولوژيك خاك‌هاي زراعي در حد مطلوبي بوده باشد و درصد ماده آلي بيشتر باشد باروري چنين خاكي بالا خواهد بود.

·         باكتريهاي تيوباسيلوس (Thiobacillus Bacteria): به گروهي از باكتريهايي كه بتوانند در كنار مواد آلي، گوگرد عنصري را به سولفات تبديل نمايند، اطلاق مي‌گردد كه خوشبختانه امروزه توسط بخش خصوصي با كمك محققين محترم موسسه تحقيقات خاك و آب در مقياس صنعتي توليد و به بازار عرضه مي‌گردد. مايه تلقيح تيوباسيلوس (تيوباسيل) حاوي يك سري باكتري هاي اكسيد كننده گوگرد مي باشد كه قادرند در شرايط مناسب از نظر رطوبت، درجه حرارت و مواد آلي، گوگرد را اكسيد كرده و در نتيجه بطور موضعي باعث كاهش پ هاش خاك و متعاقب آن افزايش قابليت جذب عناصري چون فسفر، آهن ، روي و همچنين تأمين سولفات مورد نياز گياهان گردند. مصرف صحيح آن در خاكهاي آهكي حداقل پانزده در صد افزايش عملكرد را به دنبال خواهد داشت.  مصرف اين كود بيولوژيك براي كليه گياهان زراعي (به استثناء برنج ) و باغي كه در شرايط خاكهاي آهكي كشت مي گردند، اكيداً توصيه مي‌گردد.  اين مايه تلقيح در بسته‌هاي 500 گرمي و به شكل پودري تهيه شده است. دستورالعمل استفاده از مايه تلقيح در باغهاي ميوه، در گياهان زراعي و اختلاط آن به صورت بذور به شرح زير مي‌باشد:

- الف: در باغهاي ميوه: در باغهاي ميوه،  مايه تلقيح تيوباسيلوس بهمراه گوگرد پودري و مواد آلي و با استفاده از روش چالكود مصرف مي‌شود.  در اين روش ابتدا يك بسته از مايه تلقيح تيوباسيلوس  را با 50 كيلوگرم گوگرد پودري مخلوط و آنگاه  مجموعاً مقدار 2 كيلوگرم از آن را در يك و يا چند چاله  (به قطر 35 سانتي متر و عمق 50 سانتي متر) كه در3/1 قسمت انتهايي سايه انداز هر درخت حفر شده است، بريزيد. در صورت موجود بودن برگ هاي كاملاً پوسيده يا كودهاي حيواني و يا كمپوست مي توانيد آنها را نيز به مخلوط نهائي اضافه كرده و در چاله ها بريزيد. سعي كنيد چاله ها هيچگاه كاملاً خشك و يا غرقاب نگردند.

- ب: در گياهان زراعي: در گياهان زراعي،  عموماً مايه تلقيح تيوباسيلوس به همراه گوگرد  گرانوله  و  با  استفاده از روش نواري و يا با استفاده از كودكار-بذركار مصرف مي شود.  در اين روش نيز به ازاء هر 50 كيلوگرم گوگرد گرانوله يك بسته مايه تلقيح تيوباسيلوس 500 گرمي با آن مخلوط و آنگاه با استفاده از ماشين آلات مناسب به طور نواري مصرف مي‌گردد.

- ج: اختلاط با بذور مصرفي: ابتدا كل بذر مصرفي را در داخل يك محفظه گردان بريزيد. آنگاه با استفاده از آب (تقريباً يك ليتر براي كل بذر مصرفي در هكتار) سطح بذر را مرطوب نماييد. پس از آن همزمان با چرخاندن محفظه مايه تلقيح‌هاي‌ تيوباسيلوس و ازتوباكتر را نيز به آن اضافه نماييد. اين كار را به مدت 5 دقيقه تكرار كنيد تا مايه تلقيح‌ها به خوبي سطح بذر را پوشش دهند. بهتر است براي چسباندن مايه تلقيح‌ها به بذر به جاي آب، از محلول 5 درصد سريش، صمغ عربي و يا محلول 20 درصد شكر استفاده نمود. پس از آن به مدت ده دقيقه بذرهاي مصرفي دو بسته به ازاي هر يك هكتار را روي يك سطح تميز و در سايه، هوا خشك نماييد. حال بذور آماده كاشت مي‌باشند. در صورت نداشتن محفظه گردان مي‌توانيد با استفاده از كيسه‌هاي خياري اين عمليات را با مقدار كمتر بذر و دفعات بيشتر انجام دهيد. مقدار مصرف مايه تلقيح‌ تيوباسيلوس براي بذر گندم يك كيلوگرم به ازاي هرصدكيلوگرم بذر مي‌باشد (حداكثر 3 بسته در هكتار). منتها تحت اين شرايط حتماً 500-300 كيلوگرم در هكتار گوگرد آلي با شخم زير خاك برده شده باشد.

يادآوري 1: از پوشش مايه تلقيح به روي بذر مطمئن شويد.

يادآوري 2: مايه تلقيح را در جاي خشك و خنك نگهداري كنيد.

يادآوري 3: از حرارت دادن يا قرار دادن مايه تلقيح در معرض نور مستقيم خورشيد خودداري شود.

يادآوري 4: عمر مفيد مايه تلقيح تيوباسيلوس از تاريخ توليد حداكثر 6 ماه مي‌باشد.

يادآوري 5: از مصرف اين كود در اراضي برنجزار بپرهيزيد.

يادآوري 6:  از  مصرف گوگردي كه با استفاده از فرآيند ذوب شدن گرانول شده  و در آب حل نمي گردد بپرهيزيد.